Brossen voor de bossen

Morgen is het weer donderdag. Ik kijk uit naar de donderdagen. Ik kijk uit naar hen. Die bende jongeren die Brussel bezetten. Die hun stem laten horen. ‘Klimaatspijbelen’ wordt het genoemd. Het woord bevat al heel wat negativiteit. Kunnen we daar ook anders over denken: zijn zij geen klimaathelden? Mensen die hun stem laten horen meteen negatief labelen, zet hen en hun boodschap in het verdomhoekje. Het is een veelgebruikte strategie van de zittende macht om verzet in de kiem te smoren. Op wereldschaal zien we het ook bij oorlog of conflict: het maakt een groot verschil om een vrijheidsstrijder of een terrorist te zijn.

En ‘spijbelen’ is een vorm van verzet. Brossen is vanuit Deep Democracy gezien een actie op de sabotagelijn. Het maakt duidelijk dat er iets niet gezegd kan worden, dat wijsheid van een minderheid niet gehoord wordt. En al zijn onze jongeren met veel, ze zijn een minderheid. Zij hebben niet de touwtjes in handen om de noodzakelijke politieke veranderingen door te voeren. Zij zijn een minderheid omdat ze niet dezelfde privileges hebben als volwassenen en bv. vaak niet voor zichzelf kunnen beslissen wat ze al dan niet eten of hoe ze reizen. Dat wordt voor hen beslist door hun ouders. Jongeren hebben pas stemrecht vanaf 18 jaar. Terwijl velen van hen al veel vroeger geëngageerd zijn in allerlei vormen van vrijwillig engagement en daar zeker ook al een ‘politieke mening’ opbouwen.

Er is dus voor jongeren, ook in dit tijdperk van democratie en vrije meningsuiting een hele portie autocratie, waar zij mee te dealen hebben. En wij weten vanuit Deep Democracy:  als iets niet gezegd kan worden, verdwijnt het niet. Het gaat in de onderstroom, tot het plots zijn kop opsteekt, er storm ontstaat. Vaak niet van één maar van vele stemmen die zich roeren.

Grote maatschappelijke veranderingen zijn heel vaak tot stand gekomen door het verzet van collectieven. Jongeren tonen ons vandaag een collectieve verontwaardiging die ze omzetten in spijbelen, brossen, betogen. Dit sabotagegedrag is voor mij niet goed of fout, het is er en het vraagt dat deze stem in de samenleving gehoord wordt!

Ze komen op straat, ze zijn niet op de schoolbanken. En ze worden daar in sommige gevallen nog flink voor gestraft ook. Een ‘0’ op je toets, strafstudie,… De jongeren betalen de rekening. Eigenlijk -zelfs volgens het wettelijk systeem- zouden niet eens de jongeren maar eigenlijk de ouders moeten gestraft worden: niet aanwezig op school=schrappen kinderbijslag. Als dat zou geburen, zou het land nog meer op zijn kop staan. Je hoort het al, ik hou wel van een portie rebellie!

Maar ook zonder sanctionering werkt het verzet van de jongeren aanstekelijk. 35000 jongeren kwamen op straat op donderdag, al voor de derde keer op rij waren ze in BXL. Diezelfde dag nog kreeg ik smsjes van vriendinnen die die zondag voor het eerst zouden gaan betogen omdat hun kinderen ook in BXL staan

Deze beweging start meer dan vanuit rationele overtuigingen uit een dieperliggend gevoel van het missen van connectie. Verbinding tussen de generaties: “de volwassenen denken tot 2050, terwijl wij er dan nog niet eens de helft van ons leven hebben opzitten”. Verbinding tussen belangrijke levensdomeinen: economie en ecologie: enkele scholieren zijn een petitie gestart rond “bewuste belastingen en een duurzaamheidsindex”. Verbinding tussen levenssferen: de school waar onze jongeren zoveel uren van hun leven spenderen lijkt niet de plek waar zij levenswijsheid verzamelen: “we leren over de Romeinen maar niet over het klimaat”

Jongeren zijn de zondebok

En in plaats van de hand te reiken naar onze jongeren, krijgen ze bakken bagger over zich heen. Misschien weten of voelen zij het niet eens. Ik voel me wel flink uitgedaagd de laatste tijd tijdens trainingen en in de pauzes van trainingen op mijn neutraliteit als facilitator. Er ontspinnen zich spontaan gesprekken over ‘de klimaatspijbelaars’. “Ze kunnen wel naar BXL gaan, maar doen citytrips met het vliegtuig”, “ze vervuilen de festivalweides”, “Ze drinken cola tijdens de manifestatie, uit een blikje dan nog wel”… Het is zo gemakkelijk om een ander met de vinger te wijzen en zelf ondertussen niets te moeten doen. Pure projectie! En natuurlijk ook op een moment dat jongeren er niet eens bij zijn en dus wederom niets hierop te zeggen hebben.

En natuurlijk weet ik ook dat er  jongeren zijn die gewoon voor de fun naar BXL gaan, die helemaal niet zo bewust zijn. Natuurlijk is er een deel avontuur bij, natuurlijk is niet iedere jongere zo overtuigd als Greta Thunberg, natuurlijk weten ze er niet alles van. Hebben zij daarom geen recht van spreken?

En bovendien worden ze niet juist bewuster door daar te zijn? Ze wisselen tips en ideeën uit. Echt geweldig om te mogen horen! Bovendien als alleen het ‘spijbelen’ hun actie is, wat dan nog, ook dan laten ze iets horen wat niet gezegd kan worden: de school is voor ons geen relevante plek meer!

En ook een andere dynamiek treft me ook -en Anuna weet er gelukkig goed op te anticiperen- Nu ineens moeten jongeren zeggen wat er dan moet gebeuren. Alsof we dat niet allang weten. Er is kennis genoeg over wat er moet gebeuren. Alleen de wil ontbreekt. En is dat nu net niet wat deze jongeren willen zeggen: Doe iets, wacht niet langer, breng onze toekomst niet moedwillig in gevaar. Heb de moed en de wil om te veranderen. NU!

En politici die op dat moment zeggen ‘het is toch al te laat’, ‘de zeespiegel zal toch stijgen of we nu iets doen of niet’,  ‘het is nu toch koud, waar is klimaatopwarming?’ ja dat doet natuurlijk echt de deur dicht. Het is de dooddoener waarmee je elke stem in de kiem smoort.

Ik vroeg me de laatste dagen af wat we wel zouden kunnen doen. En ik deel graag een idee. Met een verhaal erbij.

Een verhaal

Ik was 16 jaar en moest voor school een werkje maken. We moesten het Rapport van De Club van Rome lezen. Ik zat in de bibliotheek. En ik huilde. Want plots realiseerde ik me: op deze wereld zal ik geen kinderen kunnen hebben. Ik huilde. En ‘grote mensen’ zagen dit en vroegen niets. Ik maakte mijn werkje, zonder de emoties te vernoemen, want dat werd niet verwacht.

Jaren later op een zomerweek rond ecofeminisme kwam dat moment helemaal terug op en toen besloot ik heel bewust: ik beloof mijn kinderen nooit op te geven en te doen wat ik kan om de klimaatopwarming tegen te gaan. Naast kinderen werd er dus ook een activiste geboren.

En ik ben zeker geen heilig boontje, op sommige vlakken misschien een slecht voorbeeld zelfs, maar ik probeer en ik geef niet op, nooit. Want ik heb een belofte gemaakt aan mijn kinderen.

Jongeren zijn op dit moment een kantelpunt aan het veroorzaken in de wil om er echt iets aan te gaan doen. Vandaar mijn voorstel.

Een voorstel

Mijn voorstel: organiseer een referendum rond een aantal belangrijke speerpunten in een Belgisch klimaatplan. Ik zeg bewust Belgisch, omdat jongeren ook niet hebben gekozen voor de staatshervorming die ons op dit moment wat betreft het klimaat veel slagkracht en heel veel middelen kost. Geen referendum dus over een plan dat nu voorgelegd is door de regering, maar over de acties die voorlagen op de klimaatconferenties oa in Parijs en die in België te vertalen zouden zijn als: stop de bedrijfswagens en investeer in openvaar vervoer; betonstop; luchtkwaliteit verbeteren door houtkachels, allesbranders te verbieden,… Het hoeft niet zo ingewikkeld en abstract te zijn. En vooral laat jongeren vanaf 7 jaar meestemmen deze keer. Het gaat over hun toekomst. Met de resultaten uit dit referendum moeten politici op alle niveaus (van lokaal tot federaal) dan aan de slag gaan, met een duidelijke timing en engagement. Natuurlijk zal er ook een minderheid zijn na dit referendum: daar moet naar geluisterd worden. Niet om compromissen te maken, want met het klimaat en de opwarming kan je geen compromissen sluiten, die holt voort. Wel om te bekijken wat de minderheid nodig heeft om mee te gaan in een radicale aanpak.

Want eens de zee in Mechelen ligt, is het te laat. ACT NOW!

Ik hoop dat onze klimaathelden volhouden. Ik word hier heel blij van! Elke donderdagnamiddag…uitkijken naar morgen, dus!

Fanny Matheusen, betrokken moeder, klimaatactiviste en Deep Democracyfacilitator: Haal de wijsheid uit de Nee-stem!

En als uitsmijter nog dit: een citaat van één van mijn rolmodellen Joanna Macy: “You don’t need to do everything. Do what calls your heart: effective action comes from love. It is unstoppable, and it is enough.”